De sloop van bunkers van Stelling 33 (Collectie Arie van der Nol)

Direct aan de Maasdijk (N220) ligt het Oranjekanaal en het rijksmonument de ‘Oranjesluis’ met een sluiswachterswoning uit de 17e eeuw. Hier bouwde de Duitse bezetter zijn zwaarste verdediging van het Buitenste Landfront in de vorm van ‘Stelling 33’. Deze Stelling had als rol de toegang tot de Vesting en het hoofdkwartier in het Staelduinse Bos te verdedigen.

Het gebied is inmiddels flink veranderd. Zo moesten voor de Hoekse Baan een vijftal bunkers wijken. Eén bunker mocht daarentegen blijven staan, mits deze 9 meter verplaatst zou worden. Dit initiatief komt voort uit de maatregelen, zoals opgenomen in het Groenstructuurplan van de Gemeente Westland, waarin mede wordt ingezet op het behoud en herstel van de Duitse Atlantikwall als cultuurhistorisch erfgoed.

Het verplaatsen van de bijna 3 miljoen kilo was een unieke aangelegenheid en geschiedde via een hydraulisch systeem. En hoewel de bunker bijna 9 meter is verplaatst was het resultaat niet zoals gepland. De bunker zakte tijdens het schuiven enkele meters in de drassige grond en kwam daardoor schuin te liggen.
In het kielzog van deze ontwikkeling is in 2013 de Stichting Stelling 33 opgericht, die zich ten doel heeft gesteld om dit unieke stuk van de Atlantikwall te behouden en meerwaarde te geven.

De verplaatsing van de bunker staat inmiddels onbedoeld symbool voor een interessant kantelpunt in de geschiedenis van militair erfgoed. Want bestond er in de jaren ‘80 nog subsidie voor sloop van Duitse bunkers, nu is er subsidie voor het behoud en krijgt steeds meer Atlantikwall erfgoed de status van Gemeentelijk of Rijksmonument. Deze verschuiving van onze denkwijze over ‘schuldig erfgoed’ is in Stelling 33 dus op een bijzonder letterlijke wijze zichtbaar.

Door de huidige situatie vormt de bunker niet alleen een tastbare herinnering aan de Tweede Wereldoorlog maar ook een aanleiding tot denken over littekens van oorlog. Van Stelling 33 willen we een plek maken dat uitnodigt tot nadenken en bewustwording stimuleert. Daarbij wordt uitgegaan van de huidige situatie en ruimtelijke kwaliteiten.

Voor werkzaamheden aan de Oranjesluis staan er stalen afsluiters opgeslagen naast de bunker. Deze worden zelden gebruikt maar zijn wel bepalend voor het ruimtelijk beeld van deze plek. Het plan is om de stalen afsluiters te kantelen en stapelen zodat er niet alleen een trap naar de bunker, maar ook een tribune ontstaat. Hiermee verandert de bunker eveneens in een podium waarop in 2020 wisselende activiteiten kunnen plaatsvinden die eveneens aanzetten tot nadenken.

Tijdens de bunkerdag van 2016 is de bunker al eens door Stichting Stelling 33 drooggepompt en toegankelijk gemaakt. Vervolgens werd met een enquete aan bezoekers gevraagd hoe men denkt over een herbestemming. Een pendeldienst over de tankgracht verbond Stelling 33 en Stelling 34 met elkaar. In 2020, tijdens de viering van 75 jaar vrijheid zal deze pendeldienst opnieuw varen.